Dziś fotografia jest z nami niemal w każdej sekundzie życia. Obecna na ekranach smartfonów, w czasopismach, przestrzeni miejskiej i będąca stałym elementem reklam stała się głównym sposobem opowiadania o świecie. I choć pod tym względem zaczyna ustępować obrazowi ruchomemu, to od niej wszystko się zaczęło i to ona nadal stanowi główne medium służące utrwalaniu naszych codziennych chwil. Bo taka była przecież od zawsze jej główna funkcja i to w tym drzemie jej największa siła.
Biorąc pod uwagę miliardy zdjęć, które zalewają codziennie serwisy społecznościowe, łatwo zapomnieć jak długą drogę nasze ulubione medium przeszło od czasów pierwszych prób utrwalenia obrazu przez Nicéphore’a Niépce’a, gdzie naświetlenie jednego zdjęcia trwało kilka godzin lub nawet kilka dni. Z okazji Światowego Dnia Fotografii (19 sierpnia), który uznawany jest za symboliczną datę jej urodzin, przypominamy kluczowe momenty w historii, dzięki którym trafiła pod strzechy, zdominowała środki przekazu, zajmując miejsce w czołówce najbardziej prominentnych wynalazków ludzkości.
Oczywiście z racji formy nie znalazły się tu wszystkie ważne momenty z historii fotografii (to temat na całą książkę), niemniej jednak staraliśmy się, by ten krótki wycinek jak najlepiej zobrazował to, jak fantastyczną podróż fotografia przebyła przez 200 lat swojego istnienia.
Historia fotografii w pigułce
Oryginalna heliografia Nicéphora Niépce'a
- 1826 - symboliczny początek fotografii
Francuski wynalazca Joseph Nicéphore Niépce wykonuje pierwsze trwałe zdjęcie na świecie w technice heliografii, gdzie metalowa płytka pokryta bitumem naświetlana byłą w pudełku z otworem pełniącym rolę soczewki (camera obscura). Naświetlenie „Widoku z okna w Le Gras” - najstarszej zachowana fotografia na świecie, obecnie datowanej na rok 1927 - trwało według szacunków od kilka godzin do kilku dni. - 1839 - fotografia zostaje przedstawiona światu
19 sierpnia 1939 roku we Francji zostaje oficjalnie zaprezentowana dagerotypia - rozwijana przez Niépce’a i Louisa Jacques’a Daguerre’a technika utrwalania obrazu na posrebrzanych płytkach. Dagerotyp staje się pierwszym powszechnie wykorzystywanym procesem fotograficznym przez człowieka. Równolegle w Anglii Henry Fox Talbot prezentuje towarzystwu naukowemu Royal Society „fotogeniczny rysunek” - wczesną formę fotogramu. - 1841 - Henry Fox Talbot patentuje kalotyp
Jeden z najważniejszych przełomów w całej historii fotografii. Zamiast unikatowego obrazu, jak w dagerotypii, powstaje negatyw, z którego można wykonywać wiele odbitek.
Anna Atkins, "Photographs of British Algae" - pierwsza publikacja ilustrowana w całości fotografią (cyjanotypy)
- 1842-1843 - cyjanotypia i narodziny fotoksiążki
John Herschel opracowuje proces cyjanotypii, a Anna Atkins wykorzystuje go do stworzenia „Photographs of British Algae”. Publikacja z 1843 r. jest uznawana za pierwszą książkę ilustrowaną w całości za pomocą fotografii i jeden z pierwszych przykładów świadomego wykorzystania fotografii na styku nauki i sztuki. - 1844 - William Henry Fox Talbot publikuje „The Pencil of Nature”
To pierwszy komercyjnie wydany album ilustrowany fotografiami i manifest możliwości nowego medium. Talbot pokazuje zastosowanie zdjęć do dokumentacji architektury, dzieł sztuki, przedmiotów, roślin czy portretów, przewidując sporą część przyszłych zastosowań fotografii.
William Henry Fox Talbot, "The Pencil of Nature",
- 1851 - Frederick Scott Archer wprowadza mokry proces kolodionowy
Szklane negatywy oferują znacznie większą szczegółowość oraz krótsze czasy naświetlania. Choć wymagają odpowiedniego przygotowania i wywoływania chwilę po naświetleniu, technika ta szybko wypiera wcześniejsze procesy fotograficzne. - 1854 - patent na carte-de-visite André-Adolphe-Eugène Disdériego
Możliwość wykonania kilku niewielkich portretów na jednej płycie dramatycznie obniża koszty. W drugiej połowie XIX wieku wybucha „cartomania” - ludzie wymieniają się zdjęciami rodziny, przyjaciół, monarchów i celebrytów oraz tworzą albumy. Fotografia staje się pierwszym masowym medium portretowym.
Fot. André-Adolphe-Eugène Disdérie, przykład carte-de-visite
- Lata 50. XIX w. - fotografia jako dokument
Fotografia zaczyna dokumentować wojny, podróże i wydarzenia historyczne. Symbolem tego etapu jest działalność Rogera Fentona podczas wojny krymskiej w 1855 r. Fotografia zaczyna pełnić funkcję dokumentu. - 1858 - Nowa perspektywa
Nadar wykonuje zdjęcia Paryża z balonu. Początek fotografii lotniczej i ważna zmiana sposobu widzenia świata: aparat pozwala człowiekowi zobaczyć krajobraz z perspektywy wcześniej praktycznie niedostępnej.
- 1861-1865 - wojna zostaje udokumentowana na niespotykaną wcześniej skalę
Mathew Brady, Alexander Gardner, Timothy O’Sullivan i inni tworzą tysiące zdjęć żołnierzy, fortyfikacji, obozów, pól bitewnych oraz zabitych podczas wojny secesyjnej. Fotografia przestaje być tylko ilustracją wydarzeń - zaczyna funkcjonować jako świadectwo historii. Zdjęcia poległych z Antietam i Gettysburga mają szczególne znaczenie dla późniejszej fotografii wojennej. - 1861 - James Clerk Maxwell i Thomas Sutton demonstrują fotografię barwną
Sutton fotografuje kolorową wstążkę przez filtry czerwony, zielony i niebieski, a trzy obrazy zostają połączone podczas projekcji. To jeden z fundamentów późniejszej fotografii RGB.
Fot. Thomas Sutton, "Tartan Ribbon", pierwsze kolorowe zdjęcie
- 1870 powstają pierwsze śmieszne zdjęcia kotów
Na długo przed internetem i mediami społecznościowymi fotograf Harry Pointer z Brighton odkrył coś, co dziś wydaje się oczywiste: ludzie uwielbiają zabawne zdjęcia kotów. Swoje zwierzaki ustawiał w nietypowych pozach i scenkach, fotografował je, a następnie sprzedawał odbitki, przy okazji promując własne studio. Szybko dostrzegł też ich komercyjny potencjał. Do zdjęć zaczął dodawać krótkie podpisy i życzenia, takie jak „Szczęśliwego Nowego Roku”, zamieniając je w jedne z pierwszych fotograficznych kartek okolicznościowych. W ciągu swojej kariery stworzył ponad sto podpisanych kocich fotografii.
- 1871-1878 - narodziny żelatynowej suchej płyty
Richard Leach Maddox proponuje emulsję żelatynową w 1871 r., a pod koniec dekady suche płyty trafiają do masowej produkcji. Fotograf nie musi już przygotowywać i wywoływać płyty bezpośrednio na miejscu - może kupić gotowy materiał, przechowywać go i wywołać po powrocie do domu. Wraz ze wzrostem czułości możliwe stają się ekspozycje liczone w ułamkach sekundy. Jeden z najważniejszych technologicznych przełomów XIX wieku - 1878 - Eadweard Muybridge fotografuje kolejne fazy ruchu galopującego konia
Sekwencje wykonywane szeregiem aparatów pozwalają analizować ruch niemożliwy do zaobserwowania gołym okiem. Fotografia zaczyna rejestrować czas, a eksperymenty Muybridge’a stają się jednym z kroków prowadzących do kina.
"A scene in Shantytown, New York", The Daily Graphic, 4.03.1880
- 1880 - fotografia trafia bezpośrednio do prasy dzięki technice rastrowej
The Daily Graphic publikuje 4 marca 1880 r. „A Scene in Shantytown, New York” - jeden z przełomowych przykładów reprodukcji fotografii w gazecie. To otwiera drogę do nowoczesnego fotoreportażu prasowego. - 1888 - George Eastman wprowadza aparat Kodak
Fotografowanie zaczyna zmieniać się z zajęcia wymagającego wiedzy chemicznej w usługę i rozrywkę dostępną znacznie szerszej grupie użytkowników.
Fot. Jacob, Riis, "Lodgers in a Crowded Bayard Street Tenement", z cyklu "How the Other Half Lives"
- 1890 - Jacob Riis publikuje „How the Other Half Lives”.
Fotografia staje się narzędziem reformy społecznej. Riis wykorzystuje zdjęcia nowojorskich slumsów, aby pokazać warunki życia niewidoczne dla zamożniejszej części społeczeństwa. W kolejnych latach podobną rolę odegra Lewis Hine, dokumentując m.in. pracę dzieci. To początek fotografii społecznie zaangażowanej. - 1900 - Kodak Brownie demokratyzuje fotografię
Aparat kosztuje zaledwie jednego dolara. Fotografowanie staje się masowym hobby i elementem życia rodzinnego, a nie domeną profesjonalistów.
Kodak Brownie I, fot. flickr.com/photos/coleccionandocamaras/
- 1902 - powstaje Photo-Secession
Ruch zapoczątkowany przez Alfreda Stieglitza walczy o uznanie fotografii za pełnoprawną dziedzinę sztuki, porównywalną z malarstwem czy grafiką. Jeden z kluczowych momentów w historii fotografii artystycznej. - 1907 - Autochrom braci Lumière wprowadza kolor do praktycznej fotografii
Autochrom staje się pierwszym szeroko stosowanym komercyjnym procesem fotografii barwnej. Kolorowe przezrocza powstają na szklanych płytach pokrytych mikroskopijnymi ziarnami barwionej skrobi.
Fot. Alvin Langdon Coburn, Portret Marka Twaina w technice autochrromu, 1908
- 1913-1914 - Narodziny „pełnej klatki”
Oskar Barnack konstruuje Ur-Leicę. Wykorzystuje 35-milimetrową taśmę filmową poziomo, tworząc format klatki 24 × 36 mm. Mały aparat pozwala fotografować szybciej, bardziej dyskretnie i spontanicznie. - 1925 - Leica I trafia na rynek
Zaprezentowana na targach w Lipsku Leica popularyzuje format małoobrazkowy i wyznacza kierunek rozwoju aparatów reporterskich. Mobilność aparatu ma ogromny wpływ na rozwój fotografii ulicznej i reportażowej.
Leica 1
- 1932 - powstaje grupa f/64
Ansel Adams, Edward Weston, Imogen Cunningham i inni zdecydowanie odcinają się od malarskiego piktorializmu, promując ostrość, precyzję i wykorzystanie właściwości charakterystycznych właśnie dla fotografii. To jeden z symbolicznych momentów narodzin nowoczesnego myślenia o fotografii jako autonomicznej sztuce. - 1935 - Kodak wprowadza Kodachrome
Pierwszy powszechnie dostępny film barwny. - 1935-1944 - historyczny, rządowy program fotograficzny USA
Podjęty przez Resettlement Administration, Farm Security Administration oraz Office of War Information i realizowany przez fotografów takich, jak Dorothea Lange, Walker Evans, Gordon Parks, Arthur Rothstein, tworzy ogromny fotograficzny zapis życia Amerykanów w czasie Wielkiego Kryzysu i późniejszych przemian. Projekt obejmuje ok. 270 tys. zdjęć, stając się jedną z najważniejszych fotograficznych kronik XX wieku.
Fot. Dorothea Lange, "Migrant mother of 7", 1936
- 1936 - startuje nowa formuła magazynu „Life”
Fotografia staje się głównym narzędziem opowiadania historii w masowej prasie. - 1940 - Museum of Modern Art w Nowym Jorku tworzy Department of Photography
To symboliczny krok na drodze uznania fotografii za samodzielną dziedzinę sztuki. - 1947 - powstaje Magnum Photos
Robert Capa, Henri Cartier-Bresson, George Rodger i David „Chim” Seymour tworzą spółdzielnię fotograficzną, która zmienia relacje między fotografami, mediami i prawami do zdjęć. Magnum staje się jednym z najważniejszych symboli humanistycznego fotoreportażu XX wieku. - 1947-1948 - narodziny fotografii natychmiastowej
Edwin Land prezentuje aparat Polaroid Land Camera w 1947 r., a w 1948 r. produkt trafia do sprzedaży. Po raz pierwszy fotograf może otrzymać gotowe zdjęcie bez konieczności wywoływania w laboratorium.
Stała ekspozycja "The Family of Man" w zamku Clervaux w Luksemburgu odtwarza układ jej premierowej edycji w MoMA, oferując pierwotne wrażenia z jej oglądania
- 1955 - wystawa „The Family of Man” w MoMA
Edward Steichen zestawia setki zdjęć z całego świata w wielką humanistyczną narrację. Wystawa staje się jednym z najbardziej wpływowych wydarzeń w historii fotograficznej kurateli. - 1957 - powstaje pierwszy cyfrowy obraz fotograficzny zapisany w komputerze
Russell Kirsch i jego zespół w amerykańskim NBS skanują fotografię jego trzymiesięcznego syna Waldena do postaci obrazu 176 × 176 pikseli. Początek fotografii jako zbioru danych.
Fot. Russel Kirsch / NIST, 1957
- 1959 - debiutuje Nikon F
Profesjonalna małoobrazkowa lustrzanka systemowa staje się symbolem przechodzenia fotografii prasowej od dalmierzy do lustrzanek. W kolejnych dekadach konstrukcje SLR staną się dominującą formą profesjonalnego aparatu. - 1969 - Willard Boyle i George E. Smith z Bell Labs wynajdują matrycę CCD
Jeden z najważniejszych technologicznych fundamentów fotografii cyfrowej - obraz zostaje przekształcony z informacji świetlnej w sygnał elektroniczny. W 2009 roku twórcy za swoje odkrycie zostali uhonorowani nagroda Noble'a z fizyki.
William Boyle i George E.Smith z kamerą CCD
- 1972 - Na ryku debiutuje Polaroid SX-70
Pierwszy powszechny system fotografii natychmiastowej z integralnym materiałem światłoczułym - zdjęcie samo wysuwa się z aparatu i wywołuje, bez konieczności mechanicznej i chemicznej ingerencji. - 1975 - Kodak buduje pierwszy aparat cyfrowy
Prototyp skonstruowany przez zespół Steve’a Sassona zapisuje obraz elektronicznie, tworząc (niewykorzystane) podwaliny dla współczesnych aparatów cyfrowych.
Pierwszy aparat cyfrowy, stworzony przez zespół Steve’a Sassona
- 1977 - Na rynek trafia kompaktowa Konica C35 AF
Pierwszy konsumencki aparat z autofokusem - 1981 - Pojawia się Pentax ME F
Pierwszy systemowy aparat z autofokusem - 1985 - Debiutuje Minolta 7000
Jeden z najważniejszych aparatów ery analogowej. Pierwszy korpus ze zintegrowanym napędem AF i czujnikami detekcji fazy. Sukces Minolty wymusił szybkie przejście na autofokus u całej konkurencji.
Broszura reklamowa aparatu Minolta 7000
- 1987 - Canon wprowadza system EOS.
Mocowanie wyposażone w elektronikę umożliwia przekazywanie danych bez mechaniki i tworzy nowy rynkowy standard. - 1990 - Powstaje Adobe Photoshop
Cyfrowa obróbka obrazu zaczyna wychodzić ze specjalistycznych laboratoriów i trafia na komputery osobiste.
Interfejs 1. wersji Adobe Photoshop
- 1991 - Kodak wprowadza Professional Digital Camera System
System bazujący na Nikonie F3 i matrycy o rozdzielczości 1,3 Mp staje się jednym z pierwszych praktycznych podejść do profesjonalnej fotografii cyfrowej. - 1992 - standaryzacja JPEG
Nowy format kompresji pozwala radykalnie zmniejszać pliki fotograficzne i staje się jednym z fundamentów cyfrowych aparatów, internetu i później mediów społecznościowych. Mimo blisko 40 lat na karku do dziś pozostaje jednym z najważniejszych i najczęściej wykorzystywanych formatów obrazu. - 1995 - Kodak wprowadza aparat DC40
Pierwszy konsumencki aparat cyfrowy. Pod koniec dekady cyfrówki zaczynają być realną alternatywą dla analogowych kompaktów.
J-Phone - pierwszy telefon z aparatem fotograficznym
- 2000 - na rynku debiutuje J-Phone
Pierwszy masowo sprzedawany telefon z aparatem. Aparat fotograficzny staje się częścią codziennej komunikacji. - Lata 2000 - aparaty cyfrowe niemal całkowicie przejmują rynek masowy.
Odbitki i wydruki przestaje być główna formą obcowania ze zdjęciami - podstawowym miejscem jego funkcjonowania staje się ekran. - 2007 - debiutuje iPhone
Początek ery smartfonów
Fot. Blake Patterson, Steve Jobs prezentuje pierwszego iPhone'a, 29 czerwca 2007
- 2008 - debiutuje Canon EOS 5D Mark II
pierwsza lustrzanka wyposażony w manualny tryb wideo Full HD, który otworzył przed fotografami możliwość realizacji profesjonalnych nagrań wideo. Jeden z najważniejszych aparatów producenta iSymboliczny początek współczesnej rewolucji wideo. - 2010 - startuje Instagram.
Fotografia wykonana telefonem staje się nowym standardem komunikacji wizualnej. - lata 2010. - rozwój fotografii obliczeniowej
Systemy HDR wykonywany automatycznie, wieloklatkowe odszumianie, cyfrowa symulacja głębi ostrości i algorytmy uczenia maszynowego sprawiają, że zdjęcie coraz częściej nie jest pojedynczą ekspozycją, lecz wynikiem obliczeń wykonywanych na wielu obrazach.
Fujifilm GFX 50S - jeden z pierwszych średnioformatowych aparatów bezlusterkowych
- 2016-2017 - na rynku debiutują systemy Hasselblad XCD i Fujifilm GFX
Pierwsze przystępny cenowo cyfrowe systemy średnioformatowe zmienia oblicze fotografii profesjonalnej - lata 2020. - Sztuczna inteligencja staje się integralną częścią procesu obrazowania
Algorytmy AI zaczynają odpowiadać już nie tylko za odszumianie czy autofocus, ale również za rekonstrukcję szczegółów, selekcję, edycję, usuwanie i generowanie elementów obrazu. Jednocześnie, wraz z rozwojem systemów generatywnych, fotografia przestaje być utożsamiana z medium obiektywnie ukazującym rzeczywistość.
Przeczytaj także
Opinie
Analizy
Tak wygląda przyszłość (i koniec) fotografii. Przetestowałem najnowszy edytor AI od Google
- 2026 - 200-lecie fotografii
Czy w związku z rozwojem AI okrągłe urodziny staną się też jej symbolicznym końcem? Bynajmniej. Kryzys tożsamości fotografii to raczej doskonała okazja na transformację medium. A może powrót do korzeni? Podczas gdy sztuczna inteligencja wypiera tradycyjne zdjęcia z przekazu marketingowego, fotografia ma szansę jeszcze mocniej wybrzmieć w swojej pierwotnej funkcji, jaką jest zatrzymywanie czasu, wspomnień i opowiadanie o świecie.
Także zapnijcie pasy, bo przed nami zapewne jeszcze wiele fascynujących wydarzeń i premier sprzętowych, które będą kształtowały przyszłość medium fotograficznego. A wam życzymy kolejnych 200 lat udanych zdjęć!
![Lekcja dyscypliny Ralpha Gibsona. Photographs 1960-2024 [RECENZJA]](/i/images/5/2/6/d2FjPTMzOHgwLjc1MA==_src_246526-PHOT-ralph-gibson-3.jpg)
