"Oczyszczenie" Jerzego Lewczyńskiego w Gliwicach

0

Autor: Marcin Grabowiecki

26 Maj 2011
Artykuł na: 6-9 minut
Zapraszamy na pierwszą wystawę Jerzego Lewczyńskiego w Gliwicach - mieście, w którym spędził niemal całe swoje życie. Wernisaż odbędzie się w piątek, 3 czerwca o godz. 18:00 w Czytelni Sztuki. Wystawę będzie można oglądać przez całe wakacje.

Jerzy Lewczyński jest jednym z najwybitniejszych polskich fotografów. Urodził się w 1924 roku w Tomaszowie Lubelskim; po wojnie osiedlił się w Gliwicach, gdzie mieszka do dziś. Jego życie od najmłodszych lat związane jest z fotografią. Wystawa w Czytelni Sztuki pokazuje najczęściej występujące motywy oraz sposoby obrazowania w twórczości Lewczyńskiego. Wszystkie zdjęcia zgromadzone na wystawie "Lewczyński. Oczyszczenie" pochodzą z archiwum artysty; pierwsze powstały w latach pięćdziesiątych, ostatnie zaś w latach dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku. "Jerzy Lewczyński. Oczyszczenie" jest pierwszą indywidualną wystawą artysty zorganizowaną w Gliwicach - mieście, w którym spędził niemal całe swoje życie.

Zdjęcie z archiwum Jerzego i Kazimiery Lewczyńskich

Na wystawie zebrano fotografie z wielu okresów twórczości Jerzego Lewczyńskiego. Znalazły się tu wczesne zdjęcia, zdradzające fascynację autora włoskim neorealizmem; a także nieco późniejsze, w których występują elementy surrealistyczne (obecne zresztą w całej niemal twórczości). Wiele zaprezentowanych zdjęć należy do nurtów nazwanych "antyfotografią" (ponieważ zostały uznane w chwili ich tworzenia za przeciwne kanonowi, antyestetyczne) i "archeologią fotografii" (to z kolei zdjęcia powstałe na podstawie fotografii znalezionych, zapożyczonych); są tu także dzieła powstałe stosunkowo niedawno, już bez użycia aparatu, najczęściej kserograficzne reprodukcje rozmaitych dokumentów - to niemal utopijna próba zapisu całej rzeczywistości, w najdrobniejszych jej przejawach. Tej próbie zapisu towarzyszy przekonanie autora o konieczności propagowania fotografii; uważa on bowiem medium fotograficzne za uniwersalny instrument, służący do zapisywania i tłumaczenia rzeczywistości - choć przyznaje także, że porażka jest wpisana w jego działanie.

Zdjęcie z archiwum Jerzego i Kazimiery Lewczyńskich

Wystawa prowadzi od wiary w fotografię jako medium obdarzone własnym językiem (czerpiącym jednak pełnymi garściami z języka malarstwa) po swoisty fotograficzny agnostycyzm. Młody Lewczyński pokazuje trudne do odczytania fragmenty rzeczywistości, gęste, ciemne, skondensowane; układa je niekiedy w sekwencje o chwiejnym, niepewnym znaczeniu. W późniejszym okresie zajmuje się istotą samego medium; aby na koniec zwątpić, pokazywać reprodukcje wykonane już bez użycia aparatu i przeznaczone po prostu do czytania. Jego późna sztuka nie służy już pięknu, lecz poddana jest bez reszty koncepcji: reprodukowane przez Lewczyńskiego notesy, kartki z zeszytów, listy i dokumenty to szkoła zwątpienia nie tylko w przekazywalność uczuć, ale i podstawowych faktów. Notatki są nieczytelne, polszczyzna starych dokumentów niezbyt zrozumiała, kartki z zeszytów to raczej fantazmaty na temat pisma niż rzeczywisty zapis języka.

Zdjęcie z archiwum Jerzego i Kazimiery Lewczyńskich

Nacisk położony został nie tylko na ostateczny rezultat, ale i na proces twórczy. Wystawa nie ogranicza się więc do fotografii ikonicznych, najczęściej pokazywanych na wystawach czy reprodukowanych; znalazły się na niej również zdjęcia przez samego Lewczyńskiego niedocenione, czy wręcz uznane jedynie za materiał wyjściowy. Pokaz w Czytelni Sztuki jest więc okazją do zaglądania fotografowi przez ramię, zanim wykrystalizowały się ostateczne decyzje.

Jerzy Lewczyński podjął się odważnej próby: zgodził się oddać przewodnictwo po swej twórczości w ręce kuratora, którego wybory niekoniecznie pokrywają się z jego własnymi. Ponadto decyzja, by pokazać nie tylko ostateczny rezultat, ale i proces twórczy oznacza udostępnienie zdjęć, które artysta uznaje być może za próby po omacku, często zaledwie zabawę; jednak z pewnością warto je pokazywać, prowadzą bowiem do rozwiązań odkrywczych, najwyższej konceptualnej próby.

Zdjęcie z archiwum Jerzego i Kazimiery Lewczyńskich

"Jerzy Lewczyński. Oczyszczenie" to wystawa rozmyślnie łamiąca porządek czasowy, oparta na swobodnych asocjacjach, odrzucająca kontekst historii fotografii - a więc skoncentrowana na procesie twórczym autora, a nie na jego fascynacjach czy przyjaźniach artystycznych takich jak współpraca ze Zdzisławem Beksińskim, Bronisławem Schlabsem, Zofią Rydet, czy kontakty z Urszulą Czartoryską. Na nie znajdzie się miejsce w przygotowywanym przez Czytelnię Sztuki albumie.

Wystawa to hołd dla fotografa, dla którego liczą się wszystkie zdjęcia - nie tylko jego własne, ale i te przedmioty zniszczone, niegdyś zżyte z czyimś istnieniem, a teraz porzucone po strychach i śmietnikach. To hołd dla artysty, który wytyczał nowe prądy, przewodnik po jego pełnym meandrów dziele. Gliwicki pokaz jest próbą wytyczenia nowych linii podziału, oczyszczenia dzieła Lewczyńskiego z elementów zbędnych.

Kuratorem wystawy jest Wojciech Nowicki.

Jerzy Lewczyński - fotograf. Twórca teoretycznej koncepcji "archeologii fotografii", nad którą pracował od końca lat 60. Zajmuje się także historią fotografii, krytyką oraz publicystyką związaną z fotografią. W 1999 roku opublikował "Antologię fotografii polskiej 1839-1989".

Wojciech Nowicki - dziennikarz, publicysta, tłumacz, fotograf, kurator wystaw. Jego eseje poświęcone fotografii, opublikowane przez wydawnictwo Czarne w zbiorze "Dno oka", nominowano w 2011 do nagrody NIKE. Współzałożyciel fundacji "Imago Mundi".

Jerzy Lewczyński. Oczyszczenie
Wernisaż: 3.06.2011, godz. 18:00
Termin: 4.06-3.09.2011

Czytelnia Sztuki
Ul. Dolnych Wałów 8a, Gliwice

Zdjęcie z archiwum Jerzego i Kazimiery Lewczyńskich
Komentarze
Więcej w kategorii: Wydarzenia
Historyczne zdjęcia powstańczej Warszawy mogą być twoje. Niebawem rusza aukcja odbitek Eugeniusza Hanemana
Historyczne zdjęcia powstańczej Warszawy mogą być twoje. Niebawem rusza aukcja odbitek Eugeniusza...
Zdjęcia Eugeniusza Hanemana to jeden z niewielu dokumentalnych zapisów stolicy okresu powstania. 7 listopada na specjalnej...
4
0
Powraca Nikon Photo Contest. Do wygrania aparaty i 500 tys. jenów
Powraca Nikon Photo Contest. Do wygrania aparaty i 500 tys. jenów
Rusza kolejna edycja prestiżowego, organizowanego co dwa lata konkursu Nikon Photo Contest (2020-2021). Tematy przewodnie nadchodzącej edycji to łączność i...
0
1
Helmut Newton na ulicach Berlina – plenerowa wystawa na 100 urodziny mistrza prowokacji
Helmut Newton na ulicach Berlina – plenerowa wystawa na 100 urodziny mistrza prowokacji
31 października, w dniu urodzin fotografa, Fundacja Helmuta Newtona otworzy największą jak do tej pory plenerową wystawę, prezentującą przegląd jego...
3
0
Powiązane artykuły
Wczytaj więcej (5)