Mariusz Śmiejek od przeszło 10 lat podejmuje trudne tematy dokumentalne, ukazując problemy bohaterów żyjących na marginesie społeczeństwa - od bezdomnych imigrantów na Sycylii po rybaków z zachodniego wybrzeża Afryki. Bliżej mieliśmy okazję poznać go przy okazji projektu długoterminowego „Not Surrending”, ukazującego codzienność brytyjskich lojalistów z Irlandii Północnej. Teraz twórca powraca z kolejnym długim projektem „Galamsey”, który kieruje nasza uwagą na zaplecze globalnego rynku złota.
Brudne złoto Ghany
Cena złota na światowych rynkach osiąga historyczne rekordy. Tymczasem w Ghanie - największym producencie złota w Afryce - ludzie wydobywający ten cenny surowiec często zarabiają zaledwie kilka dolarów tygodniowo. Ta sprzeczność leży u podstaw systemu, w którym ogromne bogactwo naturalne przynosi korzyści globalnym rynkom i międzynarodowym korporacjom, podczas gdy lokalne społeczności ponoszą jego społeczne i środowiskowe koszty.
W 2021 roku międzynarodowe firmy wydobywcze eksportujące ghańskie złoto osiągnęły 5,1 miliarda dolarów zysku, inwestując zaledwie około 0,5% tej kwoty z powrotem w lokalną gospodarkę. W 2024 roku wartość eksportu złota z Ghany wyniosła 11,64 miliarda dolarów, z czego niemal 5 miliardów pochodziło z nielegalnego wydobycia określanego mianem galamsey. Szacuje się, że prawie jedna trzecia ghańskiego złota wydobywana jest nielegalnie, zapewniając utrzymanie ponad trzem milionom ludzi - około 9% populacji kraju.
Dla wielu mieszkańców Ghany praca w kopalniach nie jest wyborem, lecz koniecznością. Wysokie bezrobocie, ubóstwo i brak alternatywnych źródeł dochodu sprawiają, że wydobycie złota staje się jedynym sposobem na utrzymanie rodziny. Jednocześnie państwo coraz częściej odpowiada na problem nielegalnego górnictwa siłowymi akcjami służb bezpieczeństwa, które regularnie przeprowadzają naloty na kopalnie.
Złoto wydobywane w Ghanie trafia do Chin, Indii, Europy, Stanów Zjednoczonych i krajów Zatoki Perskiej. Korupcja oraz złożone łańcuchy dostaw sprawiają jednak, że jego pochodzenie często pozostaje niemożliwe do prześledzenia. Wraz ze wzrostem światowego popytu i rekordowymi cenami złota rośnie również przepaść między globalnymi zyskami a lokalnymi kosztami ich osiągania.
Najwyższą cenę płacą ludzie. Dzieci pracują obok dorosłych w niebezpiecznych warunkach, mając kontakt z rtęcią i innymi toksycznymi substancjami. Górnicy narażeni są również na przemoc ze strony uzbrojonych ochroniarzy strzegących terenów należących do koncesjonowanych firm wydobywczych.
Koszty ponosi także środowisko. Znikają lasy, rzeki zostają skażone, a ponad 60% zasobów wodnych kraju uznawanych jest za zanieczyszczone. Galamsey to wizualna opowieść o ukrytych ludzkich kosztach stojących za globalnym rynkiem złota oraz o ludziach i społecznościach, których życie kształtowane jest przez ten system.
„Galamsey”, Mariusz Śmiejek
- Pomysł i zdjęcia: Mariusz Śmiejek
- Edycja: Tomasz Tomaszewski
- Przedmowa: Ed Kashi
- Format: 21 x 29,7 cm
- Liczba stron: 160
- Liczba fotografii: 80
- Oprawa: twarda
- Nakład: 500 egzemplarzy
Książka została zaprojektowana jako autonomiczna opowieść wizualna, łącząca fotografię dokumentalną z kontekstem społecznym i historycznym. Przedmowę do książki napisał Ed Kashi - uznany fotoreporter, filmowiec, wykładowca i edukator, który od ponad 40 lat dokumentuje najważniejsze zjawiska społeczne, polityczne i środowiskowe na świecie.
Tekst wprowadzający opracowała Melani Mennella, Human Rights Research Fellow, badaczka specjalizująca się w zagadnieniach praw człowieka i sprawiedliwości społecznej. Edycję fotografii przygotował Tomasz Tomaszewski - fotograf i redaktor książek fotograficznych, specjalizujący się w długoterminowych projektach dokumentalnych. Jego fotografie były publikowane w najważniejszych pismach i magazynach na całym świecie.
Książkę można już zamawiać w przedsprzedaży za pośrednictwem strony autora w cenie 20 funtów (około 100 zł). Wysyłka egzemplarzy zamówionych w pierwszym wydaniu planowana jest na połowę lipca.
