„Przed nami 16. Opolski Festiwal Fotografii, który w tym roku płynie pod znakiem motywu przewodniego „Druga Strona”. Zaproszeni artyście zabiorą nas w wielowymiarową podróż na drugą stronę obiektywu, granic geograficznych i ludzkiej natury. To okazja, by przyjrzeć się nieoczywistym zakątkom świata i intymnym obliczom codzienności, które na co dzień pozostają niewidoczne” - zachęcają organizatorzy.
Druga strona - dosłownie i metaforycznie
Prezentowane wystawy prowadzą nas przez rozległe terytorium doświadczeń - od intymnych historii jednostek po narracje historyczne i społeczne. To opowieść o rzeczywistości widzianej z wielu perspektyw, w której fotografia staje się nie tylko narzędziem zapisu, lecz także sposobem rozumienia świata i samego siebie.
W centrum tych prac znajduje się człowiek - jego pamięć, ciało, emocje i relacje. W fotografiach dokumentujących wojnę, traumę czy przemiany społeczne obraz staje się świadectwem tego, co często wymyka się językowi. To próba ocalenia doświadczeń granicznych, które - choć zapisane w konkretnym miejscu i czasie - nabierają uniwersalnego wymiaru. Fotografia nie tyle tłumaczy rzeczywistość, ile pozwala ją współodczuwać.
Równolegle pojawiają się narracje bardziej osobiste - historie rodzinne, zapisy relacji, ślady nieobecności i próby zrozumienia przeszłości. Artystki, artyści sięgają po obraz, by dotknąć tego, co kruche i ulotne: pamięci zapisanej w przedmiotach, gestach, niedopowiedzeniach. W tych pracach fotografia staje się przestrzenią dialogu - z drugim człowiekiem, ale także z samym sobą.
Wystawa na 35-lecie Szkoły Fotograficznej w Opawie
Podobnie fotografia jako świadectwo i narzędzie pamięci powraca w szerokim spektrum prac prezentowanych wystawa pod nazwą 35 lat Opawskiej Szkoły Fotografii pod kuratelą Vladimira Birgusa, Arkadiusza Goli i Michała Szalasta. Część prezentowana w galerii to wielogłosowy zapis współczesności, w którym osobiste historie splatają się z tematami globalnymi - wojną, migracją, transformacją społeczną.
Poszczególne projekty, na które składają się prezentacje osób z Polski tam studiujących, odsłaniają indywidualne „drugie strony” rzeczywistości: ukryte traumy, niewidzialne relacje, napięcia między jednostką a historią. W tej różnorodności fotografia ujawnia się jako medium nie tyle rejestrujące świat, ile nieustannie go reinterpretujące. Kuratorzy prezentują różnorodność postaw i języków wizualnych wypracowanych przez studentów, absolwentów i wykładowców tej wyjątkowej instytucji.
Interesujące projekty indywidualne
W projekcie Nieodwracalne Maćka Nabrdalika spotykamy się z tym, co wymyka się czasowi - z pamięcią ocalałych z obozów koncentracyjnych, która trwa mimo upływu lat. Portrety bohaterów nie są jedynie dokumentem, lecz próbą przywrócenia jednostkowego wymiaru historii, odebranej im kiedyś przez system redukujący człowieka do numeru. To spojrzenie w twarz doświadczenia, które - choć minione - pozostaje obecne i nieodwracalne.
Z kolei Druga strona Marcina Śliwy prowadzi nas do przestrzeni codzienności, w której pęknięcie pojawia się tam, gdzie najmniej się go spodziewamy - w miejscu zamieszkania, w pozornie stabilnej strukturze domu. Zasłonięty rusztowaniami blok staje się metaforą kruchości rzeczywistości i doświadczenia życia „od środka”, w półmroku i zawieszeniu. To opowieść o wspólnocie, która istnieje w stanie przejściowym - między tym, co było, a tym, co dopiero ma nadejść.
Motyw relacji - budowanych powoli, poprzez czas i uważność - odnajdujemy w cyklu Nauka patrzenia w górę Eryka Siemianowicza. Fotografie modelarzy i ich praktyki odsłaniają świat, w którym wiedza przekazywana jest poprzez gest, obserwację i obecność. To subtelna refleksja nad bliskością, której nie da się przyspieszyć, oraz nad próbą jej odzyskania - nawet wtedy, gdy istnieje już tylko w śladach i fragmentach pamięci.
Zanik i przemijanie jako proces społeczny i egzystencjalny pojawia się w projekcie Agnieszki Kowalczyk zanim pójdziesz dalej… najpierw należy się pożegnać. Dokumentacja odchodzącej Kopalni Wujek staje się tu czymś więcej niż zapisem miejsca - to opowieść o końcu pewnego świata, którego istotą byli ludzie, ich praca i tożsamość. Fotografia pozwala uchwycić moment przejścia, w którym materialne znika, ale jego znaczenie pozostaje.
Inny wymiar „drugiej strony” odsłania projekt Piotra Jaxy Cinematographers, który kieruje uwagę na tych, którzy zwykle pozostają poza kadrem. Portrety operatorów filmowych przywracają widzialność twórcom obrazu, przypominając, że każda wizja ma swojego autora, a każde spojrzenie - swoją historię.
Refleksja nad samą naturą obrazu osiąga szczególną intensywność w projekcie Grzegorza Hussaka Inne światy. Ontologia obrazu i geometria percepcji. Fotografia przestaje tu być oczywistym zapisem rzeczywistości, a staje się polem filozoficznego namysłu nad widzeniem - nad tym, jak światło, perspektywa i obecność obserwatora współtworzą to, co uznajemy za realne. To zaproszenie do doświadczenia obrazu jako procesu, nie jako pewnika.
Wydarzenia towarzyszące - wystawy studentów, spotkania i przegląd photobooków
Uzupełnieniem tej wielowymiarowej narracji są projekty zbiorowe - zarówno prezentacje Fotoklubu Opole, jak i studentów Wydziału Sztuki Uniwersytetu Opolskiego - które pokazują różnorodność języków współczesnej fotografii. Ich wspólnym mianownikiem pozostaje potrzeba opowiadania świata na nowo, z własnej, często bardzo osobistej perspektywy.
Całość dopełnia Opolska Kolekcja Polskich Książek Fotograficznych, przypominająca, że obraz może istnieć także w formie zamkniętej, intymnej narracji - takiej, która wymaga czasu, skupienia i fizycznej obecności.
Tekst: Marek Szyryk
Kiedy i gdzie?
Festiwalowe emocje rozpoczną się 26 czerwca, wydarzeniem towarzyszącym Opolskiej Nocy Kultury. To właśnie wtedy, o godzinie 17:00, na deptaku przy Placu Wolności odbędzie się wernisaż wystawy plenerowej „35 lat Szkoły Fotografii w Opawie II”. Będzie to, otwarty dla każdego pokaz fotografii wprowadzający w unikalny klimat tegorocznej edycji.
Z kolei oficjalne otwarcie wystaw festiwalowych odbędzie się w Muzeum Śląska Opolskiego o godzinie 19:00. To właśnie tam zainaugurowany zostanie 16. OFF.
Wystawy w ramach OFF będzie można oglądać do 25 lipca 2026 roku.
Pełny harmonogram festiwalu znajdziecie na stronie offoto.pl.
