Artykuł ukazała się w magazynie Digital Photographer Polska DPP 3/26. Partnerem publikacji jest Nikon Polska.
Kluczem do udanych fotografii jest dobre poznanie zwyczajów interesującego nas gatunku oraz miejsc, w których można go spotkać. Znalezienie odpowiedniego tematu to już połowa sukcesu. W tym poradniku zajmiemy się przede wszystkim tą drugą połową. Podpowiemy jak dobrać sprzęt i jak właściwie go wykorzystać, by robić zawsze ostre zdjęcia, również gdy światła jest naprawdę niewiele.
Aparat jest ważny, ale obiektyw jeszcze ważniejszy
Nie ma co ukrywać – sprzęt do fotografowania ptaków jest drogi. Dlatego sugerujemy zakup tylko tych obiektywów i akcesoriów, co do których masz pewność, że będziesz z nich korzystać. W fotografii ptaków zdecydowanie ważniejszy niż aparat jest też wysokiej klasy obiektyw, więc jeśli możesz sobie pozwolić na zakup tylko jednego, zamiast długiej i jasnej stałki wybierz kompaktowy zoom klasy 100–400 mm – zapewni Ci on znacznie większą elastyczność komponowania kadrów. Licz się jednak z wagą takiej optyki, ponieważ śledząc gatunki żyjące na wolności, często będziesz przemierzać naprawdę duże odległości.
Jeśli chodzi o aparat, kluczowe jest tu precyzyjne ustawianie ostrości na szybko poruszające się, często niewielkie obiekty. Nie ma jednego idealnego zestawu, który sprawdzi się w każdej takiej sytuacji, ale warto szukać aparatu oferującego zdjęcia seryjne z prędkością co najmniej dziesięciu klatek na sekundę.
Dzięki temu w decydującym momencie będziesz mógł zarejestrować krótką sekwencję wielu ujęć. W tej dziedzinie fotografii dużo zależy od refleksu, ale ważniejsza jest nadal szybkość i skuteczność autofokusa. Wpływają na nią zarówno korpus, jak i obiektyw, dlatego również to warto brać pod uwagę przy wyborze sprzętu.
Już nie tak drogie, ale istotne akcesoria, które warto mieć w swojej torbie, to m.in. atlas ptaków, który pomoże Ci identyfikować gatunki w terenie, odporne na warunki atmosferyczne i nieszeleszczące ubrania, dzięki którym będzie Ci ciepło i sucho (co pozwoli Ci dłużej robić zdjęcia), a także lornetka, która pomoże Ci wypatrzeć cele w danej lokalizacji.
Pomocna może być również specjalna przenośna kryjówka do fotografowania dzikich zwierząt – zasadniczo jest to rozkładany namiot pokryty materiałem z wzorem kamuflującym – który ułatwi Ci podejście na bliską odległość do najbardziej nieuchwytnych gatunków i wtopienie się w otoczenie. Nie oszczędzaj też na kartach pamięci. Tylko szybkie nośniki pozwolą w pełni wykorzystać tryb seryjny w aparacie.
Niezależnie od tego, jakiego aparatu i obiektywu używasz, cały zestaw powinien być odpowiednio podparty. Przy dużych teleobiektywach wykorzystywanych do fotografowania ptaków dużą popularnością cieszą się głowice kardanowe, zwane gimbalowymi. Być może zastanawiasz się teraz, jak dźwigać cały ten duży i ciężki zestaw podczas wędrówek w terenie.
Ogromną zaletą fotografii ptaków jest jednak to, że wcale nie musisz przemierzać kilometrów w poszukiwaniu tematów. Przy rozpoznawaniu miejsc nie ma nic złego w tym, by zacząć od własnego ogrodu. Jeśli do tej pory nie odwiedzały go regularnie skrzydlate „modelki”, możesz zachęcić je do wizyt.
Jak je znaleźć
Podobnie jak inne zwierzęta, ptaki potrzebują pokarmu, wody i schronienia. Jeśli zapewnisz im dostęp, stworzysz sobie jednocześnie niemal nieograniczone możliwości fotograficzne. Czatownię możesz ustawić w tym samym czasie co karmnik albo zasłonić pobliskie okno materiałem maskującym. Nawet bardzo mały ogród szybko może stać się kontrolowanym stanowiskiem zdjęciowym, z którego da się korzystać i ćwiczyć przez cały rok.
Jeśli nie masz własnej przestrzeni plenerowej albo zależy Ci na większej różnorodności gatunków, natura daje ogromny wybór siedlisk. Dobre rozpoznanie terenu to pierwszy krok do tego, by wyprawa nie okazała się bezowocna. Jak w wielu innych tematach, większość potrzebnych informacji znajdziesz w internecie. Jeśli interesuje Cię fotografowanie rzadszych gatunków, zajrzyj na forum tematyczne, na przykład foto-ptaki.pl, regularnie aktualizowane przez pasjonatów fotografowania ptaków.
Niezależnie od tego, jakie siedlisko wybierzesz, Twoje umiejętności obserwacji terenowej zostaną wystawione na próbę. Musisz pozostać niezauważony wystarczająco długo, by zrobić zdjęcia bez niepokojenia i płoszenia ptaków. Spokojny, naturalnie zachowujący się osobnik zawsze wygląda najlepiej. Unikaj kosmetyków o intensywnym zapachu i jaskrawych ubrań. Wybieraj tkaniny, które nie szeleszczą podczas ruchu. Zbliżając się do ptaków, podchodź raczej po łuku niż na wprost. Dzięki temu będą czuły się mniej zagrożone. Trzymaj niską pozycję, poruszaj się wolno, a na interesujące Cię osobniki patrz bezpośrednio tak rzadko, jak to możliwe.
W miarę podchodzenia obserwuj też, czy ptaki nie okazują niepokoju, i w razie potrzeby jeszcze zwolnij. Pamiętaj, że podczas fotografowania gatunków chronionych, rzadkich oraz w okresie lęgowym należy trzymać się poza strefą, w której ptaki zaczynają odczuwać strach, i wycofać się przy najmniejszych oznakach zaniepokojenia. W przypadku bardziej pospolitych gatunków, poza sezonem lęgowym, można spróbować podejść nieco bliżej. Rób to jednak powoli i tylko na tyle, na ile pozwala zaufanie ptaka.
Jak fotografować ptaki?
Już na miejscu upewnij się, że aparat jest ustawiony do fotografowania dynamicznej akcji. Dobrym wyborem będzie tryb preselekcji przysłony. Jako punkt wyjścia ustaw f/8. To rozsądny kompromis między potrzebą objęcia całego ptaka głębią ostrości a uzyskaniem wystarczająco krótkiego czasu naświetlania w pogodny dzień. W wielu obiektywach taka wartość przysłony pozwala też uzyskać bardzo dobrą szczegółowość obrazu.
Mogą zdarzyć się sytuacje, w których będziesz chciał całkowicie zamrozić ruch, korzystając
z preselekcji przysłony, ale zwykle nie warto tracić detali tylko po to, by za wszelką cenę skrócić czas ekspozycji. Jeśli światła jest wystarczająco dużo, do zamrożenia ruchu lecącego ptaka najczęściej potrzebny będzie czas około 1/1000 s. Dokładna wartość zależy od wielkości i prędkości fotografowanego gatunku. Koliber będzie wymagał znacznie krótszego czasu niż spokojnie szybująca mewa.
Ustawienie zdjęć seryjnych na najwyższą dostępną prędkość pozwoli zarejestrować pełniejszą sekwencję ruchu skrzydeł i zwiększy szanse na ostre ujęcie. Jak zawsze najwięcej dają jednak praktyka i własne eksperymenty.
Podczas fotografowania dzikich zwierząt warto ustawiać ostrość na oku, bo to właśnie ono przyciąga uwagę odbiorcy. W przypadku ptaków w locie nie jest inaczej. Korzystanie tylko z centralnego punktu AF może ułatwić utrzymanie ostrości na poruszającym się ptaku i zmniejszyć ryzyko, że aparat zablokuje ją na zmieniającym się tle podczas panoramowania.
Śledząc ptaka poruszającego się w kadrze, nie zapominaj o kompozycji. Nie chodzi wyłącznie o wykonanie jak największej liczby klatek. Poręczny, niezbyt duży teleobiektyw może dać świetne rezultaty, gdy spontanicznie dostrzeżesz lecącego ptaka. Delikatne skrócenie ogniskowej zapewni w kadrze przestrzeń, w którą będzie mógł „wlecieć”.
Staraj się nie ucinać przypadkowych części ciała, takich jak nogi czy ogon. Pamiętaj, że kadr zawsze możesz później zawęzić podczas obróbki. Jeśli natomiast ptak leci w Twoim kierunku, centralna kompozycja zwykle sprawdzi się lepiej niż ujęcie oparte na przesunięciu tematu w bok.
Pamiętaj o świetle
Fotografując ptaki w locie, bardzo łatwo dać się porwać wrażeniu pędu i prędkości, a przy tym zapomnieć o najważniejszym elemencie zdjęcia, czyli świetle. Najkorzystniejsze oświetlenie pojawia się zwykle w okolicach wschodu i zachodu słońca, ale równie ważny jest kierunek, z którego pada światło.
Fotografowanie ze słońcem za plecami daje bardziej płaskie sceny, ale ułatwia kontrolę ekspozycji. Praca pod światło pozwala zbudować piękny nastrój, choć często prowadzi do zdjęć sylwetkowych. Cały czas myśl o efekcie, który chcesz osiągnąć, i o tym, jak mają być oświetlone detale upierzenia.
W terenie możesz oczywiście zmieniać pozycję względem słońca. Jeśli jednak przez kilka tygodni przygotowywałeś kryjówkę lub czatownię, by zwabić bardziej płochliwe ptaki, odkrycie, że światło nie układa się tak, jak oczekiwałeś, może być bardzo frustrujące. Tym bardziej że często oznacza to konieczność zaczynania wszystkiego od początku.
Jeśli tylko możesz, postaraj się uchwycić błysk w oku ptaka, czyli odbicie światła w gałce ocznej. Taki detal dodaje portretom życia i uroku, a można go uzyskać nawet w pochmurny dzień. Warto też korzystać z kompensacji ekspozycji, by subtelnie podkreślić szczegóły upierzenia u jaśniejszych lub ciemniejszych ptaków.
Jak mówi stare powiedzenie, praktyka czyni mistrza. Dobrym tematem do testowania ustawień aparatu i ćwiczenia refleksu jest zwykła mewa, którą można spotkać przy niemal każdym jeziorze lub stawie. Fotografia ptaków opiera się jednak w takim samym stopniu na znajomości zachowań zwierząt, jak na wiedzy technicznej. Staraj się więc jak najwięcej dowiedzieć o gatunkach, które chcesz fotografować. Poznasz ich zwyczaje i nauczysz się przewidywać zachowanie. Dzięki temu będziesz gotowy, gdy ptaki zaczną wzbijać się w powietrze albo podchodzić do lądowania.
Trudno przecenić siłę dobrze wykonanego zdjęcia ptaka w locie. To jednocześnie jedna z najtrudniejszych i najbardziej wymagających odmian fotografii przyrodniczej. Jeśli jednak poświęcisz jej wystarczająco dużo czasu, zaczniesz dostrzegać powtarzalne schematy w sposobie latania i zachowaniu ptaków. To pozwoli Ci przewidywać momenty, w których wydarzy się coś ciekawego. Gdy opanujesz technikę i zaczniesz reagować instynktownie, przekonasz się, że uchwycenie niezwykłych scen z życia ptaków jest naprawdę możliwe.
Jeszcze garść przydatnych wskazówek!
- Pilnuj kompozycji Pozostaw w kadrze nieco wolnej przestrzeni, aby sfotografowany przez Ciebie ptak miał gdzie lecieć.
- Strzelaj krótkimi seriami Odpalenie dwóch lub trzech klatek za jednym naciśnięciem spustu migawki zwiększa prawdopodobieństwo uzyskania ostrej fotografii bez groźby zapełnienia buforu w aparacie.
- Wybieraj odpowiedni czas na sesję Pojawiaj się na miejscu o świcie lub przed zmierzchem, kiedy ptaki wykazują największą aktywność.
- Unikaj śmieci w scenie Zwracaj uwagę na obecność w kadrze przypadkowych gałązek, które mogłyby przesłaniać główny temat.
- Zadbaj o stabilne zdjęcie Włącz system stabilizacji obrazu w obiektywie, jeśli masz taką możliwość.
- Nie wypuszczaj się zbyt daleko Wybierz sobie punkt obserwacyjny w pobliżu Twojego miejsca zamieszkania i odwiedzaj go często przez krótkie okresy.
- Miej oczy szeroko otwarte Obserwuj scenę w szerokim zakresie, tak abyś stale wiedział, co dzieje się wokół Ciebie.
- Staraj się perfekcyjnie ustawiać ostrość Korzystaj z trybów ciągłej regulacji ostrości, a jeśli możesz, ustawiaj ją z wyprzedzeniem.
- Zwracaj uwagę na linię skrzydeł W razie fotografowania większych ptaków ustawiaj mniejszą wartość przysłony.
- Korzystaj z pomiaru punktowego Używaj pomiaru punktowego w przypadku fotografowania ptaków bardzo jasnych oraz bardzo ciemnych, zwłaszcza jeśli ważne jest dla Ciebie uchwycenie na zdjęciu szczegółów ich upierzenia.
