Zagadka Tereski ze słynnego zdjęcia Davida Seymoura rozwiązana po 70 latach

W 1948 roku David Seymour, założyciel agencji Magnum, fotografował dzieci w 5 krajach europy. Wykonane wtedy zdjęcie kilkuletniej Tereski, uważane za jedną z najważniejszych fotografii w historii, stało się symbolem powojennej traumy. Tożsamość dziewczynki pozostawała jednak nieznana. Do teraz.

“To jest dom” - tak brzmiało zadanie plastyczne powierzone przed 70 laty dzieciom ze szkoły podstawowej nr 177 przy ul. Tarczyńskiej w Warszawie. Większość z nich rysowała zwykłe budynki i uśmiechnięte postacie. Z wyjątkiem Tereski, której portret wykonany w 1948 roku przez Seymoura Hoffmana uważany jest za jedną z najważniejszych fotografii w historii.

Publikowana na licznych wystawach i w najważniejszych magazynach (m.in. LIFE) fotografia stała się symbolem destruktywnego wpływu wojny na psychikę dzieci i wielokrotnie była poddawana analizie przez psychologów. Gdybano, że bohomaz może przedstawiać drut kolczasty lub ruiny zburzonego domu. Twierdzono też, że Tereska była żydówką urodzoną w obozie koncentracyjnym. Wokół fotografii narosło wiele mitów, nie mających potwierdzenia w rzeczywistości. Ich weryfikacja była jednak niemożliwa, ze względu na brak dokładnych informacji na temat tożsamości dziewczynki ze zdjęcia. Aż do teraz.

Fotografia Tereski w wydaniu magazynu LIFE z grudnia 1948 roku

W grudniu zeszłego roku trafiłem w internecie na zdjęcie Tereski z przekręconym podpisem, jako „Terezka". Zanim to poprawiłem, postanowiłem pogrzebać w tym temacie. Nie dowiedziałem się właściwie nic, historia mnie więc zainteresowała. Tak dotarłem do niemieckiej fundacji charytatywnej Tereska i dowiedziałem się, że poszukują informacji na temat tożsamości dziewczynki, która stała się jej patronką. Postanowiłem w tym pomóc. - mówi w artykule opublikowanym przez Rzeczpospolitą Patryk Grażewicz, który wraz z dziennikarką Anetą Wawrzyńczak przeprowadził śledztwo w celu identyfikacji bohaterki zdjęcia.

Dzięki pomocy Agencji Magnum, Stowarzyszenia Dzieci Holokaustu, Żydowskiego Instytutu Historycznego oraz facebookowej grupy Warszawska Identyfikacja udało się odtworzyć trasę jaką podczas podróży po ruinach Warszawy przebył Seymour oraz szkołę, do której uczęszczała dziewczynka. Okazało się, że jej pełne imię to Teresa Adwentowska i że dziewczynka cierpiała na niedowład nóg i prawej ręki, a prawie cały rok szkolny 1954/1955 spędziła w szpitalu psychiatrycznym w Świeciu.

W końcu udało się dotrzeć do rodziny dziewczynki, która zupełnie nie zdawała sobie sprawy z popularności zdjęcia. Bliscy opowiedzieli też historię dziewczynki. Niemal całą wojnę Tereska wraz ze starszą siostrą Jadwigą spędziły u babci Michaliny przy ul. Towarowej 20.

- Gdy wybuchło powstanie i zaczęła się rzeź Woli, 14-letnia Jadzia z 4-letnią Tereską za rękę uciekły z mieszkania, za nimi biegła babcia, ale przypomniała sobie, że zostawiła w domu olbrzymi brylant, który mama znalazła wcześniej zaszyty w sukience kupionej w getcie i jej podarowała. Babcia cofnęła się więc po niego do mieszkania. I już nie wróciła. Prawdopodobnie została zastrzelona, dom wysadzono w powietrze. - opowiada Marek Adwentowski, brat Tereski.

Stykówka ze zdjęciami wykonanymi przez Davida Seymoura w warszawskiej szkole / Magnum Photos

Podczas bombardowania odłamek ranił dziewczynkę w głowę, co poraziło lewą półkulę mózgową i spowodowało niedowład, a także późniejsze problemy psychiczne. Gdy zaczęła dorastać zaczęła mieć problemy z używkami, jednocześnie obsesyjnie kolekcjonowała gazetki dla dzieci. Uwielbiała rysować, ale była też agresywna w stosunku do brata. Rodzice wysłali więc go do starszej siostry, a z Tereską próbowali uporać się sami. Szukali pomocy u neurologów i psychiatrów. Jeden z nich stwierdził, że jedna półkula mózgu zatrzymała się w rozwoju na poziomie czteroletniego dziecka, a druga rozwijała się normalnie. Z braku innego wyjścia, w wieku 20-kilku lat Teresa trafiła do szpitala psychiatrycznego w Tworkach.

Tam też 27 stycznia 1978 roku Teresa zmarła, dławiąc się kęsem jedzenia ukradzionego innej pacjentce. Jak wspomina brat Marek, dziewczynce zawsze towarzyszyło uczucie głodu, które mogło być spowodowane 3-tygodniową tułaczką, gdy po stłumienia powstania, ranna i przymierająca głodem, wraz ze starszą siostrą przemierzyła piechotą 65 kilometrów, żeby doczekać końca wojny u rodziny w Brochowie.

- To bardzo smutna historia. Jedna z tych, które nigdy nie powinny wydarzyć się nikomu, a tym bardziej dziecku. To, że cierpienie Tereski nie było kaprysem natury, ale efektem okrucieństwa człowieka, jest znacznie trudniejsze do zaakceptowania. - mówi Gregor Siebenkotten, założyciel fundacji charytatywnej Tereska, dedykowanej dzieciom cierpiącym dotkniętym trudnościami.

W historii Teresy Adwentowskiej trzeba jednak dopatrywać się pozytywów. - Od kilkudziesięciu lat zastanawiałem się, jakie Tereska miała zadanie do wykonania, jaki był cel jej życia i jej cierpienia. Czy miała „tylko" wzbudzić w najbliższej rodzinie uczucie miłości, nauczyć nas współczucia, troski, opieki nad drugim człowiekiem? Po prawie 40 latach od jej śmierci w końcu dowiedziałem się, że nie tylko. - podsumowuje Marek Adwentowski.

O całym procesie dziennikarskiego śledztwa możecie przeczytać w artykule Anety Wawrzyńczak pod adresem rp.pl. Tam też znajdziecie więcej informacji na temat Teresy Adwentowskiej i jej historii. Dziennikarka wraz z Patrykiem Grażewiczem pojawili się także w odcinku programu Pytanie na Śniadanie, wyemitowanym przez TVP2.

 

Tłumacz i fotograf, codziennie selekcjonuje dla Was porcję najciekawszych newsów ze świata fotografii. Zafascynowany nowymi technologiami, choć woli fotografować analogiem. Prywatnie niespełniony snowboardzista i spełniony tata.

Komentarze
 
Polecane artykuły
Czy w fotografii dokumentalnej jest miejsce na własny punkt widzenia?
29 Maj 2017
To i inne zagadnienia zostaną poruszone na kolejnym spotkaniu z cyklu Wszyscy Jesteśmy Fotografami, które odbędzie się już dzisiaj w warszawskim barze Studio. Tym razem poprowadzi jest gość z zagranicy, tropiciel fotograficznych absurdów, dokumentalista Martin Kollar.
2
Qnap TVS-882ST3 to prawdziwe monstrum dla zawodowców
29 Maj 2017
Osiem zatok na dyski 2,5“, Thunderbolt 3, czterordzeniowe procesory Intel Core oraz najnowszy system operacyjny QTS 4.3 - to tylko niektóre z cech zaprezentowanego serwera NAS firmy Qnap.
0
Koniec z kradzieżą zdjęć w Internecie? Serwis Binded ma skutecznie temu zaradzić
29 Maj 2017
Binded to nowa darmowa platforma, która ma skutecznie chronić przesłane zdjęcia przed bezprawnym wykorzystaniem. Czy jest to więc platforma na jaką czekali zawodowcy?
3
Topaz Labs Studio - nowy ciekawy i darmowy edytor zdjęć RAW
29 Maj 2017
W ostatnim czasie obserwujemy prawdziwy wysyp programów do obróbki zdjęć, które mogą posłużyć za alternatywę dla oferty Adobe. Właśnie dołącza do nich nowa aplikacja Topaz Labz, która stawia na połączenie prostoty z funkcjonalnością.
0